Wyprawy wspinaczkowe
witamy 2018-04-23
Wspinaczka górska
Wstecz


Dodano dnia:
2010-12-17

Czekany...

Poradniki
Sprzęt

Wspinaczka w lodzie przebyła długą drogę. Proste i długie czekany, rąbanie stopni w lodzie i 10.zębne raki... Takie były początki. Dziś technologiczne cacka czynią wspinaczkę bezpieczniejszą a nawet przyjemniejszą, ale najbardziej nawet fantastyczne czekany nie uchronią nas przed upadkiem, nie zapobiegną, czasami, poważnym obrażeniom...

To nie w krajach alpejskich uchodzących za bastion postępu, ale w Szkocji, na przełomie lat 60. i 70. dokonała się rewolucja w technologii czekanów. Trudniejsze drogi jeszcze próbowano przechodzić wyrąbując stopnie w lodzie czy w twardym śniegu, ale druga ręka była już uzbrojona w długą „łyżkę” (rodzaj hala skalnego) lub długą rynnę lodową (rodzaj haka lodowego z lat 60.). Szybko jednak skonstatowano, że druga ręka może również trzymać czekan. A więc zaczęto wspinać się z dwoma czekanami ale o zmienionej geometrii ostrza. Z początku były to ostrza o niewielkiej krzywiźnie, które i tak miały dużo lepszą przyczepność do podłoża i zapobiegały przypadkowemu „wyskakiwaniu”. Później z krzywizną ostrzy zaczęto sobie radzić coraz śmielej tzn. wyginać je coraz bardziej (ostrza klasyczne) aż w końcu nie dość, że zaczęto je pochylać coraz bardziej w dół to krzywizna ostrza zmieniła profil o 1800 czyli  ostrza zaczęto wykrzywiać do góry (ostrza „bananowe”). I tak jest do dzisiaj. Rewolucja trwa, ale zwiększyła swój obszar działania...

Grandes Jorasses w Alpach Francuskich.

Dziś czekany do wspinaczki w lodzie czy w mikście możemy przebierać w oszałamiającej gamie różnorodności. Pokręcone, pokrzywione styliska, przerażające ostrza, dziwaczne łopatki, kompleksowe pętle na nadgarstki – to wszystko wymienne, lżejsze, mocniejsze, można rzec jedna część lepsza od drugiej. Choć nie zawsze model z top-półki musi odpowiadać naszym potrzebom. I nie zawsze jest tak, że ten starszy i tańszy to gorszy - czasami „leży” w ręku lepiej niż niejedno takie cacko. Zwłaszcza teraz, w zalewie reklam netowych i drukowanych możemy dać się ponieść wizji, że z takim czekanami to… ”nie takie drogi bedziemy ze szwagrem łoić”. Wszystkie te ”cacka” nie uczynią nas jednak lepszymi wspinaczami. Nie one z pewnością.

Zanim dokonamy zakupu, zadajmy sobie pytanie do czego taki czekan ma nam służyć. Czy do:

Czekany do turystki służą, tak naprawdę, do podpierania się w trudnym eksponowanym terenie. Podczas upadku na podłożu miękkim hamuje łopatka, na podłożu twardym – dziób. Łopatką możemy posłużyć się też do wycinania stopni w terenie bardziej eksponowanym. Łopatka w tego typu czekanach jest niewymienna, szeroka, często z wycięciami celem  zmniejszenia ciężaru. Podobnie ostrze, również jest niewymienne. Zęby tylko na końcu -  jeżeli są na całej długości to bliżej styliska są zaoblone, by nie utrudniać chwytu.  

Ocelot firmy Simon

Metallic Droit firmy Simond

Ocelot HL firmy Simond

Stylisko jest proste najczęściej lub lekko profilowane przy głowicy. Długość dobieramy tak, aby ujmując głowicę czekana w opuszczonej ręce, grot znajdował się jakieś 10 cm nad ziemią. Grot jest ostry (płaski lub okrągły) – taki profil  łatwiej wbija się w podłoże. Część styliska ujmowana ręką, może stanowić „goła rura” (niczym nie powlekana) ponieważ najczęściej trzymamy czekan za głowicę.

Pętla nadgarstkowa powinna być luźna, by nie przeszkadzała w manewrach i zmianie chwytu. Nie musi być regulowana i zaciągana wokół przegubu dłoni i najczęściej taka nie jest czyli bez regulacji długości.
Tradycyjne modele posiadają prostą pętlę z taśmy zakończoną koluchem. Kolucho przemieszcza się swobodnie po stylisku czekana pomiędzy głowicą i kauczukowym (najczęściej) pierścieniem, ograniczającym stylisko od dołu. Pętlę zakłada się na nadgarstek aby zapobiec zgubieniu czekana.

W tej grupie mogłyby znaleźć się takie czekany jak: 

Snowscopic firmy Petzl Charlet... czyli połączenie połączenie kijka teleskopowego z czekanem

Snowwalker firmy Petzl Charlet

Raven firmy Black Diamond

Snowracer firmy Petzl Charlet

Haute Route firmy Grivel

 

 

 

  

Turystyczna zima w Tatrach. Północna grań Pośredniej Turni.

Klasyczne czekany alpinistyczne pełnią rolę zarówno czekana do wspinania i czekana, który służy do wsparcia w stromym terenie. Czekany wyczynowe służą przede wszystkim do wspinania, choć okazyjnie i do podpierania się w stromym terenie. Stylisko jest proste lub wygięte w górnej części – u dołu zawsze proste, ponieważ lepiej wbija się w podłoże. Jest także krótsze niż w czekanach turystycznych ale dłuższe aniżeli w czekanach technicznych. Rękojeść prosta (alpinizm klasyczny) lub ze wspornikiem na dłoń (alpinizm wyczynowy). W obydwu typach czekanów łopatka jest niewymienna, natomiast w wariancie  wyczynowym wymienne jest ostrze. Krzywizna łuku ostrza jest łagodnie profilowana, lekko wygięta ku dołowi lub odgięta ku górze (wariant wyczynowy). Ostrze czekanów alpinistycznych jest lepiej przystosowane do hamowania niż w wersji wyczynowej. Natomiast ostrze w wersji wyczynowej lepiej trzyma po wbiciu w podłoże.

W tej grupie mogłyby znaleźć się takie czekany jak: 

"Summit" Petzla Charleta do alpinizmu klasycznego. Głowica i grot wyposażone w szerokie, owalne otwory do wpinania karabinków.

"Anaconda" Simonda

Sum'tec Petzla Charleta. Kompromis pomiędzy tradycyjnym czekanem alpinistycznym a technicznym czekanem do lodu.

Pojawiający się w niektórych modelach np.w Sum'tec Petzla Charleta składany "trigrest", w pozycji obniżonej, wspomaga uchwyt i ułatwia wychodzenie w stromym terenie.

Zęby ostrza są zróżnicowane - proste i ukośne, do osadzania w lodzie. Mogą znajdować się na całej lub na większej długości ostrza (wersja wyczynowa).

Grot najczęściej jest ostryi płaski. Niektóre modele posiadają grot podwójny (wersja wyczynowa).

W wersji wyczynowej pętla nadgarstkowa jest regulowana i w wydatny sposób zmniejsza wysiłek trzymania styliska na technicznych drogach. Długość można dopasować do długości styliska, a także do obwodu nadgarstka (pętla zaopatrzona jest w klamerkę do regulacji). Nie można wykorzystać czekanów efektywnie bez użycia pętli nadgarstkowych. Ponadto zapobiegają przypadkowemu wypadnięciu czekanów z ręki. Najbardziej efektywne wykorzystanie czekana to chwyt w dolnej części styliska. To zapewnia najbardziej efektywne i skuteczne uderzenie ostrza.

"Cosmique" Petzla Charleta"Cosmique Light" Petzla Charleta... i z łopatką."Aztar" Petzla Charleta w wersji z młotkiem...

Czekany i czekanomłotki z grupy 3. służą wyłącznie do wspinania. Ze względu na kształt styliska nie są przystosowane do podpierania się czy do asekuracji w marszu.

Krótkie, wygięte stylisko z rękojeścią tak wyprofilowaną, by zapobiegać zsuwaniu się z dłoni. W nowych modelach na końcu rękojeści pojawia się specjalny wspornik, poprawiający wygodę uchwytu i zmniejszający wysiłek w momencie podciągania się czy zwisania na czekanie. Pętla nadgarstkowa jest regulowana  i zaciągana na nadgarstku z możliwością szybkiego odpięcia od czekana. W modelach w wersji bez pętli rękojeść jest specjalnie profilowana.

Głowica kuta, aluminiowa, lekka. Łopatka i ostrze wymienne (do różnego rodzaju lodu i mikstu). Ostrze wydłużone, niejednorodnie profilowany łuk, końcówka lekko odgięta ku górze (optymalny kąt uderzenia). Zęby na całej dolnej krawędzi. Przy ostrzu do lodu ostatni ząb jest wydłużony (łatwiej się osadza, lepiej trzyma, mniej kruszy lód). Ostrze do mikstu posiada większą wytrzymałość na skręcanie i zmęczenie materiału.

Do tej grupy zaliczylibyśmy takie czekany jak:

Quark New firmy Petzl Charlet. Wspornik GRIPREST i uchwyt TRIGREST zapewniają wygodny i mocny uchwyt, odpowiedni dla wspinaczki bez pętli nadgarstkowych.

Quark firmy Petzl Charlet w wersji z łopatką...

 

...i Quark z młotkiem.

 

 

 

 

Oczywiście, przy zasobnej kieszeni można mieć czekan i do turystyki, zestaw do mikstu, do lodu a nawet do dry toolu. Ale zwykle mamy dylemat co wybrać, bo chcielibyśmy powspinać się trochę lodzie np. w Norwegii;) ale też  mam w planie parę dróg w Tatrach, a latem Alpy...

Ergo Petzla Charleta

Nomic Petzla CharletaQuark Ergo Petzla Charleta

Coyotte firmy Simond

 

 

 

 

O technice słowo...
Do lodu potrzebujemy dwóch czekanów. Niektórzy wolą w zestawie i łopatkę i młotek, niektórzy preferują dwa czekanomłotki, jeszcze inni używają dwóch czekanów typu np. nomic mając dodatkowo mniejszy młotek do wbijania haków czy śrub do traw.

Pokrowiec ochronny na grot firmy Petzl CharletJeżeli dopiero zaczynamy wspinaczkową przygodę zimą, to kto wie, czy zestaw łopatka-młotek nie jest najrozsądniejszy. I tak na początku nasza wspinaczka  w lodzie, będzie przypominała jej najbardziej pierwotną postać czyli pierdyknąć tymi ciupaskami w lód tak, coby siedziało ze hej. Później dopiero przekonamy się jaka to subtelna i wyrafinowana sztuka. Ale o.k, z początku będziemy walić w ten kawałek lodu przed nami jak w kotlet, by po niedługim czasie dojść do wniosku, że tu nic nie wchodzi, szczególnie jeżeli wyczyściliśmy lodospad do żywej skały.  Zwłaszcza w cienkim lodzie, jest to niezwykle techniczne zajęcie. Ale o technikach wspinania w lodzie porozmawiamy sobie przy innej okazji. Teraz wróćmy jeszcze do samych czekanów...Zestaw ochronny ostrze-łopatka firmy Petzl Charlet

I jeszcze o ostrzach. Ostrza o wyraźnie zarysowanym profilu, głębokim w stosunku od zębów (ostrza do lodu, mniej ostrza do mikstu) mogą być kłopotliwe przy wyjmowaniu z lodu. Możemy sobie z tym poradzić ruchami bocznymi styliska tj.  w lewo, w prawo a później i w dół i w górę. Jeżeli dziób ostrza "Ochraniacze" firmy Simondmamy zaostrzony na maksa, to takie ruchy, zwłaszcza w mikście, mogą spowodować złamanie końcówki. Jeżeli problem będzie się powtarzał, jedynym sposobem  będzie spiłowanie dolnych krawędzi zębów. Zwłaszcza w terenie mikstowym, w skale, wykorzystuje się ostrza do klinowania w rysach, szczelinach skalnych. Im dłuższe i cieńsze, tym lepsze ale w momencie obciążenia produkujemy duży moment gnący, powstaje spora dźwignia, która może skutkować złamaniem przedniego odcinka ostrza.

Wyżej wspomniane ochraniacze na ostrze, łopatki, grot są nie po to, by czekanom nie zrobić krzywdy ale by właśnie owe wystające i ostre części czekana nie zrobiły krzywdy nam i innym.

I jeszcze dwie ciekawostki z naszego rodzimego podwórka, a co, czyli lonże do dziabek:

Lonża firmy MontanoPodwójna lonża (MONTANO) wykonana z taśmy rurowej. ŁączyLonża firmy Lhotse czekany z uprzężą.
Ułatwia szybsze poruszania się podczas zimowej wspinaczki.

Elastyczna lonża (LHOTSE), zaprojektowana do wspinaczki mikstowej, lodowej czy drytoolu. Wykonana jest z mocnej taśmy i zapobiega zgubieniu czekana podczas ewentualnego odpadnięcia. Dzięki krętlikowi nie skręca się przy ruchach krzyżowych i zmianach rąk na czekanach.

W artykule oparłem się w większości na produktach firmy Petzl Charlet, co nie znaczy, że są to jedyne dostępne na rynku czekany i najlepsze. 

Krzysztof Treter 

 

 




Wstecz



  AKTUALNOŚĆI
 
2006 © Agencja Trekking Sport :: tel.: +48 (34) 365 24 04; +48 601 09 72 55
 
 





Tablice Gabloty sekretarki szkolenia Tworzenie stron Warszawa łóżka do masażu smiechowo.lapy.pl/?t