Wyprawy wspinaczkowe
witamy 2018-06-24
Wspinaczka górska
Wstecz


Dodano dnia:
2017-10-28

Lawinowy hazard

Poradniki

Zbliża się kolejny sezon zimowy. W Tatry, Alpy, Kaukaz i inne góry ruszą znowu wspinacze, narciarze, turyści, których przyciąga nieodparty urok zimy. Tym samym, niestety, wzrośnie liczba biorących udział w lawinowym hazardzie. I jak co roku do listy poszkodowanych i wypadków tragicznych trzeba będzie dopisać nowe nazwiska...Najpewniejszą drogą unikania lawin jest unikanie terenu zagrożonego lawinami...

W 90% sprawcami lawin są same ofiary, bądź osoby z ich zespołu. Giną lub zostają poważnie poturbowane osoby bardzo sprawne, inteligentne, w większości wypadków młode. Wróg jest znany - jesteśmy nim my sami. Dobra wiadomość to taka, że dwie ważne rzeczy pracują na naszą korzyść. Po pierwsze mamy wybór, po drugie - znamy już wroga. Zła wiadomość to taka, że wróg to my i jest to najgorszy wróg do pokonania. Czyż nie dotyczy to Ciebie?

Czy można tego typu nieszczęść uniknąć? Tak, jeżeli zachowamy daleko idącą ostrożność. Tak, jeżeli choć przez chwilę rozważymy potencjalne niebezpieczeństwo. Tak, jeżeli będziemy wiedzieć więcej. Warunki śniegowe w wysokich partiach gór, stabilność pokrywy śnieżnej pozostają trudne do oszacowania nawet dla ekspertów ze swoją wiedzą i specjalistycznym sprzętem. Nam uprawiającym alpinizm, ski-alpinizm czy turystykę wysokogórską pozostają do dyspozycji doświadczenie i zdrowy rozsądek. Często, błędem nie jest to, że ignorujemy fatalną prognozę pogody czy kolejny stopień zagrożenia lawinowego, ale to, że ignorujemy dowody własnych oczu.

Konsekwencje wypadków i przypadków mogą być różne – od czasami Unikniemy przykrych niespodzianek, jeżeli będziemy respektować podstawowe zasady zachowania się w górach zimąkomicznych, do tragicznych. W żaden sposób nie można przewidzieć, jaki będzie ostateczny wynik. Z jednej strony niebezpieczeństwo zejścia lawiny bywa aż nadto oczywiste, z drugiej – nie dzieje się nic, co mogłoby zapowiadać jej groźbę. Pomiędzy tymi skrajnymi sytuacjami mieszczą się wypadki, w których uczestniczą ludzie, którzy wprawdzie zdają sobie sprawę z grożącego im niebezpieczeństwa, ale albo tego nie doceniają albo przeceniają swoje możliwości. W ocenie zagrożenia lawinowego bardziej chodzi o doświadczenie i wiedzę zebrane na przestrzeni lat, niż o zwykłe instynktowne przeczucie. W dużej mierze unikniemy przykrych niespodzianek, jeżeli będziemy respektować podstawowe zasady zachowania się w górach zimą.

UWAŻAJ! TY TEŻ MOŻESZ ZNALEŹĆ SIĘ W LAWINIE
Nikt z nas nie wyobraża sobie, że może znaleźć się w lawinie. Doświadczenie samo w sobie też nie jest żadnym antidotum. Znacznie jednak zmniejszymy niebezpieczeństwo, jeżeli zaakceptujemy prostą zasadę:

ekspercie, pamiętaj, że lawina nie wie, że jesteś ekspertem

ANATOMIA LAWINY
Słaba spójność pomiędzy poszczególnymi warstwami lub pomiędzy całą masą śniegu a gruntem, może bez trudności doprowadzić do idealnych warunków, które wyzwolą lawinę. W jaki sposób poszczególne warstwy śniegu mogą być ze sobą związane bądź pozostawać niezwiązane? Otóż, na proces przeobrażenia masy śniegowej wpływ mają następujące czynniki:

  • metamorfizm niszczący czyli przeobrażenie stało-temperaturowe
    Występuje przy braku różnicy temperatur w pokrywie śnieżnej. Przebiega najszybciej w temperaturze tuż poniżej 00C. Ustaje w temperaturze -400C.
  • metamorfizm budujący czyli przeobrażenie zmienno-temperaturowe
    Proces ten zachodzi pod wpływem gradientu temperatury i postępuje tym szybciej im większa jest różnica temperatur pomiędzy warstwą spodnią (najczęściej około 00C) a powierzchnią śniegu.
  • metamorfizm topnienia/zamarzania
    Jest to proces, podczas którego wewnętrzna temperatura masy śniegowej zmienia się cyklicznie od tej poniżej (kryształy zamarzając łączą się ze sobą w stabilną strukturę) i powyżej (kryształy kurczą się i pokrywają warstwą wody) punktu zamarzania. W temperaturze poniżej punktu zamarzania (poniżej 00C) tworzą się warunki, które sprzyjają wspinaczce czy turystyce. Ostrożność należy zachować podczas procesu topnienia, mimo że wilgotność nie naruszyła całej struktury masy śniegowej. Wtedy śnieg „siada”, czyli występuje naturalna konwersja struktury kryształów w masie śniegowej na pojedynczą, niewielkich rozmiarów warstwę. Innymi słowy, jeżeli nastąpi istotny wzrost temperatury to wówczas cząsteczki pary wodnej przenikają masę śniegową i formują niezwykle delikatne w swojej strukturze kryształy (proces ten jest znany jako krystalizacja rosy) i dochodzi do tworzenia się szreni krystalicznej.
    Proces ten przebiega tym szybciej, im szybciej temperatura śniegu osiąga temperaturę topnienia. Niesprzyjające warunki, które mogą spowodować lawinę zachodzą podczas np. długotrwałych opadów deszczu.

Śnieg zalega zachodzącymi kolejno na siebie warstwami, w miarę jak postępuje zima. Warstwy te różnią się między sobą fizycznymi właściwościami. Lawina powstaje wówczas, kiedy jedna warstwa zsunie się po drugiej, lub zjedzie cała masa śniegu aż do gruntu. Warstwą poślizgową może być warstwa śniegu wytworzona w wyniku metamorfizmu budującego, ale nieprzeobrażona wtórnie
Ogólnie rzecz biorąc do takiej sytuacji dochodzi wtedy, kiedy ciężar {W} działając w dół stoku przewyższy opór {R}, który wiąże masy śniegu z podłożem. Opór {R} jest sumą wielu składników, ale najważniejszym elementem jest stopień przylegania masy śniegu do podłoża, lub stopień przylegania poszczególnych warstw do siebie. Zatem, kiedy W jest większe od R zakłócony zostaje naturalny stan równowagi, zostają przekroczone dopuszczalne naprężenia i wówczas następuje uwolnienie mas śniegu na pewnym obszarze. Towarzyszy temu zwykle donośne tąpnięcie i tworzą się linie obrywu – górna, boczne i wewnątrz pozostałej masy śniegu. Najczęściej, zjawisko to dotyczy lawin powierzchniowych, gruntowych i tzw. desek śnieżnych.

Świeżo spadły płatek śniegu będzie zmieniał swoją postać kilkakrotnie


W praktyce, lawiną jest każda masa śniegu zdolna porwać kogokolwiek.
Istnieje kilka systemów klasyfikacji lawin. Wspinacze zimowi czy narciarze nie muszą zapoznawać się ze wszystkimi naukowymi systemami. Wystarczający będzie podział lawin oparty na następujących kryteriach:

Kierunek wystawy zbocza ze szczególnym uwzględnieniem słońca ma zasadniczy wpływ na jego stabilność. Zbocze o wystawie południowej może być bardzo stabilne, podczas gdy zbocze o wystawie północnej może być bardzo niebezpieczne.

I. Ze względu na sposób uwalniania się

• Lawina śniegu nieutwardzonego (bierze swój początek w jednym punkcie i może osiągać szybkość nawet do 65km/godz. stając się lawiną pyłu śnieżnego)

• Lawina o szerokim torze czyli deska śnieżna

II. Ze względu na charakter schodzącej masy śnieżnej

• Lawina gruntowa

• Lawina powierzchniowa

III. Ze względu na wilgotność śniegu

• Lawiny suche

• Lawiny mokre

Słowo na temat lawin mokrych. Należy ich się obawiać najczęściej w okresie wiosny lub w czasie odwilży. Mogą wystąpić w czasie trwania ulewnego deszczu i w ciągu 24 godzin po nim. Woda osłabia więź między warstwami, lub pomiędzy warstwą spodnią a gruntem. Największe niebezpieczeństwo występuje wtedy, kiedy poważny opad śniegu w mrozie kończy się w warunkach odwilży. Lawina mokra może mieć postać lawiny śniegu nieutwardzonego lub deski, o charakterze powierzchniowym lub gruntowym. Spadać może zarówno szybko jak i wolno. Po zejściu, luźne bryły śniegu prawie natychmiast wiążą się z sobą i twardnieją niczym beton. W takich warunkach, czas na uratowanie ofiary jest niezwykle krótki.
Jak sprawdzić czy ze śniegu może powstać lawina sucha czy mokra?

lawina śniegu suchego ze śniegu nie można uformować kulki śnieżnej
formuje się sucha kulka śnieżna
z kulki śniegu można wycisnąć kilka kropel wody
ze ściśniętej kulki śniegu uchodzi dużo wody
lawina śniegu mokrego rozmokły śnieg

                                                     
IV. Ze względu na tor przebiegu

• Lawina otwarta

 • Lawina kanałowa (kierunkowa)

V. Ze względu na charakter ruchu

• Lawina pyłu śnieżnego (powietrzna) o szczególnie niszczącej sile i rozmiarach. Może mieć z początku postać lawiny śniegu utwardzonego, by po osiągnięciu szybkości około 60 km/godz. Stać się lawiną pyłową.

Cząsteczki śniegu w takich lawinach jak lawina śniegu zbitego („deska twarda”) czy lawina śniegu nawianego („deska miękka”) na skutek własnego ruchu, mogą ulec sproszkowaniu i wtedy tego typu lawiny stają się pyłowymi. Destrukcję takie lawiny można sobie tylko wyobrazić, jeżeli szybkość sproszkowanej masy śniegowej osiąga niemal 300km/godz.

 •  Lawina powierzchniowa

POGODA
Najbardziej istotny czynnik w procesie powstawania lawiny i głównie to tenPogoda w górach bywa trudna do przewidzenia i nieoczekiwaną zmianę warunków atmosferycznych musimy wziąć pod uwagę element wpływa na tworzenie się masy spadowej. Temperatura, prędkość wiatru i jego kierunek – wszystko to pierwszorzędnie wpływa na strukturę śniegu. Informacje na ten temat można uzyskać zanim jeszcze wyjdziemy w góry. Jeżeli np. opad śniegu połączony jest z wiatrem wiejącym z południowego zachodu z prędkością 40 km/godz., a temperatura spadła poniżej zera, to z dużym prawdopodobieństwem możemy przewidzieć zagrożenie lawinowe na stokach przeciwnych, czyli północno wschodnich. Pogoda w górach bywa trudna do przewidzenia i nieoczekiwaną zmianę warunków atmosferycznych musimy wziąć pod uwagę.

POKRYWA ŚNIEŻNA
Przy dobrej widoczności obszary zagrożone lawinami np. miejsca gdzie gromadzi się świeżo spadły śnieg lub śnieg nawiany możemy zaobserwować z dołu, nie wchodząc w zagrożoną strefę. Obserwację możemy kontynuować także podczas podejścia zwracając uwagę na takie szczegóły jak głębokość zapadania się w śniegu, gromadzenie się nawisów śnieżnych, schodzące pyłówki będące efektem działania wiatru czy odrywanie się małych desek od reszty obszaru śnieżnego. Stok, który wyda nam się podejrzanym winien być traktowany z dużą ostrożnością, a najbezpieczniej byłoby po prostu go unikać. Rozsądnie jest też sprawdzić taki stok wykonując test spójności masy śniegowej. Aby do tego przywyknąć bezpieczniej jest przeprowadzić taki test na stoku bezpiecznym, ale o podobnej orientacji geograficznej.
Nie ma potrzeby dokopywanie się do gruntu, ale jedynie do pierwszej odpowiednio twardej warstwy firnu, czyli „starego” śniegu przemrożonego. Czołowa ściana takiego wyodrębnionego z masy śniegu bloku odsłoni nam poszczególne warstwy, które poddamy testowi twardości, czyli jednej z fizycznych właściwości masy śniegowej. Dłoń jest ubrana w rękawiczkę.

I pięść
II cztery palce
III jeden palec
IV ołówek, ostrze czekana, grot czekana
V scyzoryk
VI struktura lodu, nic nie wchodzi

Oczywiście, idealnie byłoby gdyby wraz z głębokością stopień twardości wrastał, jak w piramidzie, której silne warstwy dolne podtrzymują warstwy leżące powyżej. Wyodrębniony blok śniegu, którego warstwy wraz z głębokością są coraz słabsze oznacza stok bardzo niestabilny, jak piramida postawiona „na głowie” i próbująca zachować równowagę. Interpretacja takiego diagramu jest prosta: Warstwa, w którą z łatwością wchodzi zaciśnięta pięść, jest warstwą bardzo miękką czyli najsłabszą. I kolejno, idąc z góry na dół, mamy warstwę miękką (cztery palce), warstwę o średnim stopniu twardości (jeden palec), warstwę twardą i bardzo twardą. Szóstym w klasyfikacji stopniem twardości może okazać się lód.
Jeżeli warstwa wierzchnia zsuwa się samodzielnie bądź drobiny śniegu w tej warstwie są z łatwością przemieszczane przez wiatr oznacza to całkowity brak spójności pomiędzy warstwami czyli zerowy stopień twardości. Jeżeli tak się nie dzieje, można spróbować oszacować łatwość, z jaką zsunie się wyodrębniona warstwa śniegu przykładając z tyłu bloku ręce, czekan czy łopatę śnieżną i ciągnąc do siebie. Wielokrotne przeprowadzenie takiego testu pozwoli nam oszacować stabilność stoku. Takie próby powinny zdecydować o tym czy stok jest bezpieczny, mało stabilny czy wręcz niebezpieczny. Nawet, jeżeli dostaniemy się w obszar gdzie zagraża niebezpieczeństwo lawiny, może istnieć możliwość wyboru bezpiecznego przejścia na drodze ostrożnej selekcji.

NAWISY ŚNIEŻNE
W pobliżu nawisów powinniśmy zachować szczególną ostrożność i trzymać się od nich z daleka po stronie nawietrznejWiejący ponad graniami czy krawędziami ścian wiatr i śnieg tworzą po ich zawietrznej stronie rodzaj cylindrycznego zawirowania. Na skutek tego okrężnego ruchu śnieg nie opada, ale formuje znany nam
17-stopniowe nachylenie zbocza nawietrznego jest optymalnym kątem do tworzenia się nawisów muszlowy kształt nawisów śnieżnych. Wiele lawin jest spowodowanych załamaniem się nawisów śnieżnych bądź to pod wpływem własnego ciężaru bądź na skutek mechanicznego naruszenia stanu równowagi. Generalnie, niebezpiecznie jest poruszać się w takich warunkach po grani, jak również wspinać się pod nawisami. W pobliżu nawisów powinniśmy zachować szczególną ostrożność i trzymać się od nich z daleka po stronie nawietrznej. Wspinaczki powinniśmy też unikać:

  • podczas masywnego opadu śniegu połączonego z silnym wiatrem,
  • zaraz po tych zjawiskach (28 – 48 godz.),
  • podczas gwałtownej odwilży czy nagłego wzrostu temperatury

TEREN

Grawitacja nigdy nie śpi. Im stromsze zbocze, tym bardziej śnieg chce się po nim zsunąć...ale lawiny niekoniecznie stosują się do tej zasady  Nachylenie stoku:

Większość lawin ma miejsce na stokach o kącie nachylenia od 250 do 450. Dotyczy to najczęściej stoków zejściowych i podejściowych pod ściany.Zwróćmy szczególną uwagę na kąt nachylenia stoków doprowadzających pod ścianę

 

Powierzchnia gruntu

Może nie decydujące, ale zawsze ma znaczenie, jeśli chodzi o prawdopodobieństwo zejścia lawiny. Mniej prawdopodobne jest zejście lawiny, po stoku o   nierównym podłożu. Kamienie i większe fragmenty skał działają jak  kotwica, przynajmniej dla warstwy podstawowej. Ale nawet i taki stok, jeżeli pokryje go gruba warstwa śniegu, staje się mniej pewny.

Profil stoku

Na stokach o jednolitym kącie nachylenia ciśnienie mas śniegu wzrasta wraz z wysokościąNa stokach o jednolitym kącie nachylenia ciśnienie mas śniegu wzrasta wraz z wysokością. Na stokach nierównych, falujących, miejsca napięć i naprężeń występują tam, gdzie stok jest wypukły i wklęsły.

Granie i grzędy skalne

W warunkach, kiedy występuje niebezpieczeństwo lawin tego typu formacje są lepszym wyborem, aniżeli otwarte stoki czy żleby. Na ostrzach górskich grani lawiny nam nie zagrażają, zagrażają nam natomiast nawisy, na które musimy zwrócić szczególną uwagę. Wspinaczka grzędą lub filarem i asekuracja zapewni nam bezpieczeństwo w razie lawiny.

Występuje sześć zasadniczych czynników wpływających na stan zagrożenia:

  1. widoczna aktywność lawinowa. Jeżeli zauważysz taką na stoku w kierunku którego właśnie zmierzasz – zawróć!
  2. nowa pokrywa śnieżna. Jeżeli w ciągu godziny spadnie około 2 cm śniegu stok jest niepewny. Jeżeli w ciągu godziny pokrywa świeżo spadłego śniegu wyniesie około 30 cm – stok jest bardzo niebezpieczny. 90% lawin schodzi po obfitych opadach śniegu.
  3. śnieg leżący na pokładzie lodu lub firnu, bez względu na to czy występuje taki czynnik jak odwilż.
  4. brak spójności pomiędzy poszczególnymi warstwami spowodowany utratą granulek śniegu i wypełnieniem tej przestrzeni powietrzem.
  5. nagły wzrost temperatury. Jeżeli temperatura śniegu jest bliska zeru niebezpieczeństwo jest poważne, nawet jeżeli nie występuje odwilż.
  6. płynące z doświadczenia przeczucie niepewności, które rodzi respekt i rozwagę.

W zdecydowanej większości przypadków, lawiny w których znaleźli się ludzie, powodują oni sami.

W okresie 0-18 minut od zasypania szanse  przeżycia wynoszą około 91%

W warunkach niebezpiecznych wybierzmy inną drogę lub zawróćmy.

Jeżeli już znajdziemy się w obszarze narażonym na zejście lawiny pamiętajmy o tym, że:

  • działając samotnie nie możemy liczyć na kogokolwiek,
  • zwiększymy swoje szanse, jeżeli będziemy pamiętać o zabieraniu z sobą trzech podstawowych elementów wyposażenia dla turysty wysokogórskiego, alpinisty czy narciarza, mianowicie detektora lawinowego, łopaty śnieżnej i sondy,
  • podchodzenie lub schodzenie w linii prostej jest bezpieczniejsze niż trawersowanie,
  • po stoku zagrożonym lawinami przemieszcza się jedna osoba w jednym czasie,
  • ubranie (kombinezon, kurtka) winny być zapięte a kominiarka czy chustka nałożona na nos i usta,
  • jeżeli to możliwe, należy się asekurować.

W LAWINIE
W większości przypadków, jeżeli znajdziemy się w lawinie jakakolwiek obrona jest bardzo trudna. Nie mniej jednak, kilka rad może okazać się pożytecznych:

  • spróbuj oprzeć się lawinie wbijając głęboko czekan. To, być może, pomoże ci utrzymać się na powierzchni,
  • krzycz. Może ktoś cię usłyszy, dostrzeże...
  • spróbuj dobiec lub przeskocz ponad linią obrywu i znaleźć się nad nią,
  • jeżeli ponad powierzchnią śniegu na stoku wystają jakieś bloki skalne, spróbuj utrzymać się na jednym z nich. Jednakże, analiza wypadków dowodzi również, że gro śmiertelnych obrażeń to skutek uderzeń o drzewa, bloki skalne, wszelkie nierówności terenu,
  • uwolnij się ze sprzętu wspinaczkowego, plecaka, nart …,
  • zrób wszystko, żeby wydostać się na powierzchnię, przynajmniej spróbuj przebić się ręką.

Jeżeli znajdziesz się głęboko w lawinie spróbuj:

  • trzymać rękę przed twarzą i oczyścić to miejsce ze śniegu zyskując przestrzeń (poduszkę) powietrzną,
  • uczynić więcej miejsca wokół klatki piersiowej poprzez głęboki wdech i wstrzymanie go na moment,
  • nie wpadać w panikę i oszczędzać dostępne powietrze. Prawdopodobnie już cię szukają!

Jeżeli to Ty jesteś świadkiem pochłonięcia ofiary przez lawinę:

  • obserwuj co dzieje się z ofiarą i jeżeli to możliwe zaznacz Obserwuj co dzieje się z ofiarą i jeżeli to możliwe zaznacz miejsce, w którym widziałeś ją po raz ostatnimiejsce, w którym widziałeś ją po raz ostatni,
  • sprawdź czy nie istnieje groźba dalszego niebezpieczeństwa,
  • przeprowadź szybkie poszukiwanie powierzchni lawiniska tzn. wypatruj, nasłuchuj, sprawdź, 
  • prowadź ciągłe poszukiwanie lawiniska sondując je przy pomocy np. czekana, kijów teleskopowych (zdejmij talerzyki),
  • wyślij kogoś po pomoc, jeżeli nie jesteś sam; dzwoń, jeżeli jesteś sam,
  • kontynuuj poszukiwania do czasu nadejścia pomocy.

Pamiętaj, że jesteś jedyną, realną szansą ofiary. Chociaż szanse na przeżycie ofiary gwałtownie maleją im dłużej pozostaje ona w lawinie, to jednak przed długi czas nie są równe zeru.

Taki piękny dzień po kilkudniowym opadzie śniegu może okazać się pułapką

Zdrowy rozsądek i doświadczenie w połączeniu z wiedzą pomogą nam czuć się w górach bezpiecznie.

Krzysztof Treter

 
 




Wstecz



  AKTUALNOŚĆI
 
2006 © Agencja Trekking Sport :: tel.: +48 (34) 365 24 04; +48 601 09 72 55
 
 





Tablice Gabloty sekretarki szkolenia Tworzenie stron Warszawa łóżka do masażu smiechowo.lapy.pl/?t